الشيخ البهائي العاملي

مقدمه 6

كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهاء الدين محمد العاملي ( فارسى )

ساير اشعار شيخ بهائى همانطور كه اجمالا اشارتى رفت اهميت چندانى ( آنطور كه در صف شعر بلند فارسى قرار گيرد ) ندارد و حدش همان شعر متوسط معمولى است تنها چيزى كه از شيخ بهائى در عين زيبائى و لطافت شور و حالى دارد همان تضمين معروف اوست كه غزل ( خيالى ) را « 1 » تخميس كرده است و قبل از اينكه در مجموعه آثار او چاپ شود در سفاين و تذكره‌ها مكرر در مكرر چاپ شده و بيشتر اهل ذوق آن را از بر دارند . بعضى از رباعيات شيخ بهائى هم مانند مخمسش نيمه شهرتى پيدا كرده ولى از نظر قياس با رباعيات خيام و ابو سعيد و ساير اساتيد چندان قابل ملاحظه نيست . بطور كلى چيزى كه در آثار شعرى شيخ بهائى قابل توجه است همان مثنويات عرفانى و حكمت‌آميز اوست . در كتاب موش و گربه « 2 » كه قسمت نثر اين كتاب را تشكيل ميدهد محتوى اشارات و كنايات چندى است مربوط باهل محراب و منبر و طعن و طنزهائى به صوفى و حكيم و فقيه و مصنف خواسته است در لباس مناظره موش و گربه به همان روش عبيد از اين طبقات انتقاد كند و بيشتر حملات خود را متوجه صوفيان ظاهرنما كرده است . و اين كتاب هم مثل ساير آثار منظوم غير مثنوى شيخ بهائى استحكام چندانى ندارد و با دو كتاب كشكول فارسى و عربى و ( مخلات ) عربى او اصلا قابل قياس نيست از باب نمونه و اثبات مدعا چند جملهء آن را ذيلا نقل ميكنيم : در آنجا كه ميخواهد صوفيان ظاهر فريب را تخطئه كند از زبان گربه ميگويد :

--> ( 1 ) اين غزل اشتباها بنام هلالى جغتائى در ديوانش چاپ شده است . ( 2 ) بعضىها معتقدند كه اين موش و گربه مجعول و منسوب بشيخ بهائى است غير از اين كتاب كسان ديگرى هم كتابهائى درباره موش و گربه و مناظرات آنها در لباس انتقاد هم نظم و هم نثر درست كرده‌اند از جمله ( كيوان ) نامى در زمان محمد شاه ( موش و گربه ) بسيار جالبى با چاشنى عارفانه ساخته كه از حيث مطلب و طرز فكر بسيار خواندنيست و از قرار اصل نسخه آن يا در كتابخانه ملك يا در كتابخانه شخصى جناب آقاى احمد سهيلى خوانسارى است . ديگرى اسمعيل چرك شاعر هجاگوى معروف است كه موش و گربه عبيد را تخميس كرده است .